Sranantongo Winti woordenboek: termen en betekenis
Een uitgebreide lijst van Winti-begrippen met letterlijke vertaling, spirituele betekenis en context binnen de Surinaamse traditie
Dit Sranantongo Winti woordenboek brengt de belangrijkste termen bij elkaar op een plek. Voor iedereen die zich verdiept in de Surinaamse spirituele traditie, voor mensen met Surinaamse roots die de taal van hun voorouders willen leren kennen, en voor wie nieuwsgierig is naar de rijkdom van Winti. Het bevat honderd termen, verdeeld over acht categorieen.
Wat betekenen Winti-woorden eigenlijk?
Winti-woorden dragen een diepere lading dan een simpele vertaling kan vatten. Achter elke term zit een wereld aan ervaring, ritueel en familiegeschiedenis. Wanneer je het woord 'wasi' hoort, gaat het niet alleen over wassen, het gaat over reiniging op meerdere lagen tegelijk, over kruiden, over voorouders en over een bepaalde stilte na afloop. Een goede vertaling geeft de richting aan, niet de hele betekenis.
Daarom vind je in deze woordenlijst zowel de letterlijke vertaling als een uitleg van wat het woord binnen de Winti-traditie betekent. De twee horen bij elkaar en geven samen een vollediger beeld dan elk van beide afzonderlijk.
Waarom bestaan er zoveel Sranantongo termen binnen Winti?
De Winti-traditie ontstond in Suriname uit een samenvloeiing van West-Afrikaanse, Inheemse en Europese invloeden. Tot slaaf gemaakte mensen brachten hun spirituele kennis mee uit verschillende delen van Afrika. Wat eerst gescheiden tradities waren, vermengde zich in een nieuw geheel waarin oude wijsheid behouden bleef in een nieuwe taal.
Het Sranantongo werd de taal die deze tradities droeg. Veel Winti-termen verraden hun West-Afrikaanse herkomst, terwijl andere voortkomen uit het Engels, Portugees, Nederlands of de Inheemse talen. Die meertalige basis maakt de woordenschat rijk en gelaagd. Elk woord vertelt iets over de reis die de Winti-traditie heeft afgelegd.
Waarom verschillen betekenissen soms per familie?
Winti is geen religie met een centraal boek of een vastgelegde leer. Het is een levende traditie die binnen families wordt doorgegeven en zich aanpast aan plek, tijd en omstandigheden. Daardoor kan dezelfde term in de ene familie net iets anders worden ingevuld dan in de andere. Een wasi die in het ene huis met specifieke kruiden wordt bereid, kan in een andere familie net iets anders zijn samengesteld. De kern blijft, de uitvoering varieert.
Deze woordenlijst geeft daarom de meest gangbare betekenissen weer, met respect voor de variaties die in verschillende families en districten van Suriname bestaan. Als jouw familie een term anders gebruikt, is dat geen tegenspraak met wat hier staat, maar een rijkdom van de traditie zelf.
De woordenlijst groeit en wordt regelmatig aangevuld. Mis je een term of heb je een aanvulling? Neem contact op via Lyluah Spirituele Praktijk.
Hoe gebruik je dit Sranantongo Winti woordenboek?
Deze woordenlijst is opgebouwd voor verschillende manieren van gebruik. Wie een specifieke term zoekt kan via de alfabetische index direct naar de juiste letter springen. Wie liever per thema zoekt kan de inhoudsopgave volgen waarin alle termen verdeeld zijn over acht categorieen, zodat de samenhang zichtbaar wordt. En wie de hele traditie wil overzien leest de lijst van begin tot eind.
Bij iedere term vind je drie lagen: een korte letterlijke vertaling vanuit het Sranantongo, de spirituele betekenis binnen de Winti-traditie, en bij sommige termen een doorklik naar een uitgebreidere blog over het onderwerp. Op die manier kun je zo diep gaan als jouw vraag vraagt.
Dit Sranantongo Winti woordenboek is een levend document. Wanneer Rachida nieuwe termen tegenkomt die binnen de Winti-traditie waardevol zijn, worden zij toegevoegd. Mis je een term, of heb je een aanvulling vanuit je eigen familie of district? Neem contact op via Lyluah Spirituele Praktijk. Zo helpt het woordenboek ook anderen verder.
Welke Winti-termen worden het meest gezocht?
Bepaalde Winti-termen staan al jaren bovenaan in de zoekopdrachten van mensen die zich verdiepen in de Surinaamse spirituele traditie. Hieronder vind je de zeven meest gezochte termen met een korte uitleg en een directe doorklik naar de volledige beschrijving binnen dit woordenboek.
Deze zeven termen vormen de toegangspoort tot de bredere Winti-woordenschat. Wie hen begrijpt, kan veel andere termen in de juiste context plaatsen. Klik op een term om direct naar de volledige beschrijving in het woordenboek te springen.
01 : De Winti's
De Winti's en hun krachten
Binnen de Winti-traditie zijn verschillende winti's actief, elk met hun eigen kracht, gebied en plek binnen de familielijn. Hieronder de belangrijkste.
Winti
Letterlijk: wind
Verwijst zowel naar de Surinaamse spirituele traditie als naar de individuele geesten of krachten die binnen deze traditie worden geeerd. Het woord 'winti' wordt zowel gebruikt voor de hele religie als voor specifieke entiteiten.
Aisa
De Moederwinti van de aarde
Aisa staat voor moederkracht, voeding, bescherming en de aarde zelf binnen de Surinaamse Winti-traditie. Zij wordt vereerd als de drager van het leven en de basis waar al het andere op rust.
Een slangenwinti die staat voor wijsheid, helderziendheid en spirituele kracht. Wordt vaak verbonden met genezing en intuitie. Een fodu-kind heeft vaak vanaf jonge leeftijd gevoeligheid voor spirituele zaken.
Een mannelijke winti die wordt geassocieerd met kracht, leiderschap en bescherming van de familielijn. Tata Loko staat dichtbij Fodu en draagt vaak verantwoordelijkheid in de familielijn.
Ingi
De Indiaanse winti
Verwijst naar de spirituele krachten van de Inheemse volkeren van Suriname en wordt geassocieerd met natuurkennis, kruidengeneeskunde en de wijsheid van het land.
Leba
De grenswinti, poortwachter
Een grenswinti die staat aan de poort tussen werelden. Leba wordt vaak als eerste aangeroepen bij rituelen om de verbinding tussen de fysieke en spirituele wereld te openen.
Watra mama
Letterlijk: watermoeder
Een vrouwelijke waterwinti die wordt geassocieerd met rivieren, beschermend moederschap en spirituele genezing. Een sterke beschermkracht voor wie verbonden is met water.
Watra Winti
Letterlijk: waterwinti
Een verzamelterm voor wintis die verbonden zijn met rivieren, zee en zoetwaterbronnen. Watra Winti's spelen een belangrijke rol bij rituelen rond water en zuivering.
Swit watra
Letterlijk: zoet water
Verwijst naar zoetwaterwintis en de rituelen rond rivieren en zoetwaterbronnen. Wordt onderscheiden van solo watra (zout water) en de wintis die daar wonen.
Busi
Letterlijk: bos
Verwijst naar de wintis en geesten van het bos, zoals de bosgeest en de spirituele krachten van bomen en planten. Het bos draagt grote spirituele waarde binnen Winti.
Bakru
Een kleine geest of dwergachtig wezen
Een kleine geest binnen de Winti-traditie. Een bakru kan gunstig of ongunstig werken afhankelijk van de omstandigheden, en wordt soms gebruikt om gerichte invloed uit te oefenen.
Akantamasu
Een mierengeest
Een mierengeest binnen de Winti-traditie. Akantamasu wordt geassocieerd met collectieve kracht en onderlinge verbondenheid binnen de gemeenschap.
Anana
De oppergodheid
De oppergodheid binnen de Winti-religie. Anana staat boven de winti en wordt gezien als de schepper. Hij is verheven en wordt niet rechtstreeks aangeroepen zoals de winti dat worden.
Papa Winti
De vader-winti
De mannelijke vader-energie binnen de Winti-traditie. Papa Winti draagt vaderlijke kracht, leiding en bescherming en wordt vaak naast Mama Aisa geeerd als evenwicht binnen het spirituele veld.
Mama Aisa
Moeder Aisa, de aardemoeder
De moederlijke verschijning van Aisa, de Moederwinti van de aarde. Mama Aisa staat voor voeding, bescherming en de eerste verbinding van een mens met de aarde. Voor velen de centrale aanwezigheid in het Winti-werk.
Een boswinti binnen de Surinaamse traditie. Ampuku staat voor de spirituele krachten van het bos en kan zowel beschermend als uitdagend werken. Wordt vaak verbonden met de wildernis en de geesten van de natuur.
Luangu
Winti van Afrikaanse herkomst
Een winti van duidelijk West-Afrikaanse herkomst die staat voor kracht, trots en eerbied voor de Afrikaanse wortels. De Luangu-winti is sterk verbonden met de geschiedenis van de tot slaaf gemaakten en hun spirituele veerkracht.
Pawinti
Letterlijk: vader-winti
De vader-winti binnen het Winti-pantheon. Pawinti vertegenwoordigt de mannelijke voorouderkracht en draagt verantwoordelijkheid binnen de familielijn. Wordt soms als synoniem voor Papa Winti gebruikt.
Solo watra
Letterlijk: zout water
Verwijst naar zoutwaterwintis en de spirituele krachten van de zee. In tegenstelling tot swit watra (zoet water) draagt solo watra een ander karakter, vaak verbonden met diepte, kracht en het onbekende.
Adumankama
Krachtige voorouder-winti
Een krachtige winti die wordt geassocieerd met voorouderverering en familiebescherming. Adumankama wordt vaak aangeroepen voor sterkte, helderheid in moeilijke periodes en het herstel van familiebanden.
Een boswinti binnen de Surinaamse Winti-traditie, ook geschreven als Ampuku. De Apuku staat voor de spirituele krachten van het bos en wordt soms verbonden met bepaalde geesten die in afgelegen plekken huizen.
Video: De echte betekenis van Apuku
In deze video legt Rachida uit wat een Apuku werkelijk is.
Watra Ingi
Inheemse waterwinti
Een Inheemse waterwinti binnen de Surinaamse traditie. Watra Ingi draagt de krachten van Inheemse wijsheid en de spirituele verbinding met de rivieren en kreken van Suriname.
Kromanti
Krijgers-winti uit Ghana
Een krachtige krijgers-winti die zijn oorsprong vindt in het Akan-volk uit het huidige Ghana. Kromanti staat voor moed, weerbaarheid en bescherming en is sterk verbonden met de geschiedenis van weglopers en verzet tegen onderdrukking.
Nengre Winti
Letterlijk: zwarte winti
Een verzamelnaam voor wintis met sterke Afrikaanse wortels die binnen de Creoolse Winti-traditie centraal staan. De Nengre Winti vormen de basis van veel familielijnen en dragen de Afrikaanse erfenis door generaties heen.
Yaw
Donder-winti
Een hemelwinti die wordt geassocieerd met donder, bliksem en de krachten van de hogere lucht. Yaw kan zowel beschermend als straffend werken, afhankelijk van hoe hij wordt benaderd.
Asaw
Strijdwinti
Een sterke strijd-winti die wordt aangeroepen bij confrontaties, conflicten of momenten waarin verdediging gevraagd wordt. Asaw werkt direct en met kracht.
Bos Winti
Letterlijk: bos-winti
Letterlijk bos-winti. Een verzamelnaam voor de spirituele krachten en geesten die in het bos huizen. De Bos Winti omvat verschillende geesten en wezens die met de wildernis en de natuur worden verbonden.
Ndyuka Winti
Marron-winti van de Ndyuka
De Winti-traditie van het Ndyuka-volk, een van de Marron-volkeren van Suriname. De Ndyuka Winti heeft eigen rituelen, liederen en winti's die afwijken van de Creoolse Winti-praktijk in Paramaribo.
Saramaka Winti
Marron-winti van de Saramaka
De Winti-traditie van het Saramaka-volk, een Marron-volk dat leeft langs de Boven-Suriname rivier. De Saramaka Winti heeft eigen specifieke wintis en rituele tradities die diep verbonden zijn met het bos en de rivier.
Anansi
Spinfiguur uit West-Afrikaanse oorsprong
De spinfiguur uit de West-Afrikaanse en Surinaamse vertelkunst. Anansi staat voor sluwheid, overlevingskracht en wijsheid. Anansi-tori (Anansi-verhalen) dragen culturele en spirituele lessen over generaties heen.
Aboma
Anaconda, slangenwinti
De anaconda als spiritueel symbool binnen de Winti-traditie. De aboma wordt geassocieerd met de waterwerelden en draagt de kracht van transformatie en diepte. Sterk verbonden met de fodu-energie.
Ogun
Winti van ijzer en arbeid
Een winti met sterke West-Afrikaanse Yoruba-oorsprong die wordt geassocieerd met ijzer, smederij en het werk van de handen. Ogun draagt de kracht van vakmanschap en strijdvaardigheid.
· · ·
02 : De mensen
Mensen en rollen in de traditie
Binnen de Winti-traditie zijn bepaalde mensen geroepen of getraind voor specifieke rollen. Hun functie verschilt per dragerschap en gave.
Bonuman
Surinaamse genezer en spiritueel leider
Een traditionele Surinaamse genezer en spiritueel leider. Een bonuman werkt met winti, kruiden en rituelen om mensen te helpen bij spirituele en lichamelijke kwesties.
Lukuman
Letterlijk: kijker, ziener
Een ziener of helderziende binnen de Winti-traditie. De lukuman 'kijkt' spiritueel en geeft inzicht in wat speelt rond een persoon, vaak met behulp van karten of een pendel.
Officier
Spirituele leider binnen een Winti-praktijk
Een ervaren spirituele leider binnen een Winti-praktijk of ceremonie. De officier draagt verantwoordelijkheid voor het verloop van rituelen en zorgt dat de juiste protocollen worden gevolgd. Vaak iemand die zelf door een meester is ingewijd.
Drager
Iemand die een winti draagt
Een persoon die een specifieke winti in zich draagt en daardoor verbonden is met de gaven en verantwoordelijkheden van die winti. Een drager kan worden ingezet tijdens ceremonies om de winti te laten spreken.
Tata
Letterlijk: vader
Een eerbiedige benaming voor een oudere mannelijke spirituele leider, vaak gebruikt voor bonuman die jarenlange ervaring en respect hebben opgebouwd. Tata wordt ook gebruikt voor mannelijke winti.
Mama
Letterlijk: moeder
Een eerbiedige benaming voor een oudere vrouwelijke spirituele leider of voor vrouwelijke winti. Mama draagt moederlijke zorg en wijsheid binnen de Winti-traditie.
Gransama
Letterlijk: grote persoon, ouderling
Een ouderling binnen de gemeenschap, vaak iemand met spirituele wijsheid en levenservaring. Gransama worden gerespecteerd voor hun kennis van de traditie en hun band met de voorouders.
Krioro
Letterlijk: Creool
Verwijst naar de Afro-Surinaamse Creolen die de drager zijn van de Winti-traditie. De Krioro-cultuur omvat naast Winti ook taal, muziek, koto, angisa en de hele Creoolse identiteit.
Ingewijde
Iemand die formeel is opgenomen in de traditie
Een persoon die door een formeel ritueel is opgenomen in de Winti-traditie en daardoor toegang heeft tot diepere kennis. De inwijding is een belangrijk moment in de spirituele ontwikkeling.
· · ·
03 : Rituelen
Rituelen en handelingen
De Winti-traditie kent een rijk geheel aan rituelen, handelingen en ceremonies. Hieronder de meest voorkomende termen.
Wasi
Letterlijk: wassen
Een Surinaams ritueel kruidenbad bedoeld voor spirituele reiniging. De wasi wordt gebruikt om zware energie weg te wassen en het spirituele lichaam te verfrissen. Verschillende wasi's hebben verschillende doelen.
Een gerichte spirituele waarneming binnen de Winti-traditie waarbij een bonuman of medium inzicht geeft in een specifieke vraag. Korter en specifieker dan een algemene luku.
Een algemene vorm van spirituele waarneming, vaak terloops of zonder vaste structuur. Een bonuman kan luku doen tijdens een ontmoeting, ook zonder formeel consult.
Pre
Letterlijk: spelen
Een Winti-ceremonie waarbij gezang, dans en trommels worden gebruikt om de winti aan te roepen en te eren. Tijdens een pre kan een winti bezit nemen van iemand om door hen te spreken.
Konfo
Letterlijk: troost
Een Winti-ritueel waarbij troost en heling worden gevraagd na verlies of moeilijke periodes. Een konfo helpt het hart en de geest om weer in balans te komen.
Singi neti
Letterlijk: zangnacht
Een nachtelijke Winti-ceremonie met liederen, dans en aanroepingen die meestal de hele nacht duurt. Een sterke en intensieve vorm van Winti-werk.
Sweri
Een eed of belofte
Een eed of belofte die binnen de Winti-traditie wordt afgelegd, vaak verbonden met spirituele consequenties bij verbreking. Een sweri is een zwaarwegend ritueel.
Obia
Spirituele kracht of magie
Spirituele kracht of magie binnen de Winti-traditie. Obia kan zowel beschermend als sturend werken en wordt vaak verbonden met specifieke voorwerpen of formules.
Banya
Traditionele Creoolse dans
Een traditionele Creoolse dans en muziekstijl die wordt uitgevoerd tijdens Winti-rituelen. De banya draagt verschillende ritmes voor verschillende winti en is een belangrijk onderdeel van de ceremonie.
Susa
Plengritueel
Het rituele plengen van drank, water of melk op de grond als offer aan de voorouders en wintis. Susa is een eenvoudig maar krachtig ritueel dat dagelijks kan worden uitgevoerd.
Prati
Letterlijk: scheiden, delen
Een ritueel waarbij iets spiritueel wordt afgesneden of gescheiden, zoals een onwenselijke binding of een familielast. Prati maakt scheiding tussen wat losgelaten mag worden en wat blijft.
Bigi jari
Letterlijk: groot jaar
Een belangrijke verjaardag of een mijlpaaljaar dat spiritueel gemarkeerd wordt met een ritueel of een wasi. Bigi jari kan ook verwijzen naar de viering van een groot moment in iemands leven.
Krin
Letterlijk: schoon, helder
Een toestand van spirituele zuiverheid die wordt nagestreefd door wasi, vasten en het volgen van trefu. Krin betekent letterlijk schoon en wordt zowel voor lichaam, geest als ruimte gebruikt.
Boto
Letterlijk: boot, vaartuig
Verwijst zowel naar een fysieke boot als naar een spiritueel vaartuig dat de overdracht tussen werelden draagt. Een offer dat in een boto wordt gelegd en op het water wordt afgegeven, is een krachtig ritueel.
Opo
Letterlijk: opstaan, opheffen
Een spirituele opheffing of het wegnemen van iets dat op iemand drukt. Een opo-ritueel kan worden uitgevoerd om de levensenergie te verheffen na een periode van zwaarte.
Kandra
Letterlijk: kaars
Een kaars die wordt aangestoken tijdens rituelen of bij het aanroepen van voorouders en wintis. Verschillende kleuren kandra hebben verschillende doelen binnen het werk.
Abresoso
Welkom-aanroep
Een rituele aanroep aan het begin van een ceremonie waarmee de wintis en voorouders worden welkom geheten. Het abresoso opent de spirituele ruimte voor het werk dat volgt.
· · ·
04 : Toestanden
Spirituele toestanden
Binnen Winti worden bepaalde spirituele toestanden onderscheiden die invloed hebben op een persoon of familielijn.
Trefu
Een persoonlijk taboe
Een persoonlijk taboe binnen de Winti-traditie, vaak een verboden voedsel of gedraging dat samenhangt met de winti van een persoon. Het breken van trefu kan negatieve gevolgen hebben voor lichaam en geest.
Kunu
Een wraakgeest in de familielijn
Een wraakgeest die voortkomt uit onrecht dat is aangedaan aan een voorouder. De kunu volgt de familielijn van generatie op generatie totdat het onrecht hersteld is.
Wisi
Negatieve spirituele beinvloeding
Negatieve spirituele beinvloeding of zwarte magie binnen de Surinaamse traditie. Wisi kan opzettelijk worden gestuurd om iemand schade te berokkenen en vraagt vaak om gerichte tegenmaatregelen.
Trobi
Letterlijk: problemen, onrust
Spirituele onrust die door een onbalans met winti of voorouders wordt veroorzaakt. Trobi kan zich uiten in slaapproblemen, terugkerende klachten of het gevoel dat iets niet klopt.
Sweri tongo
Letterlijk: zwerende tong
Krachtige woorden of vervloekingen die gevolgen kunnen hebben in de spirituele wereld. Woorden dragen kracht en moeten daarom met aandacht worden gekozen.
Yorka drey
Letterlijk: yorka droogte, dorre geest
Een toestand waarin een mens zich uitgedroogd voelt in zijn levensenergie door de aanwezigheid van een onrustige yorka. De yorka drey uit zich in vermoeidheid, gebrek aan levenslust en het gevoel dat iets aan het levensvuur trekt.
Bigi sron
Letterlijk: grote schade
Een ernstige spirituele aantasting of geestelijke schade door langdurige beinvloeding, een sterke kunu of zware wisi. Bigi sron vraagt om diepgaand werk om te herstellen.
Banti
Letterlijk: band, binding
Een spirituele binding tussen twee mensen, vaak veroorzaakt door langdurige relatie, gedeelde geschiedenis of opzettelijk werk. Een banti kan beschermend zijn maar ook vasthoudend wanneer hij verbroken moet worden.
Presi
Letterlijk: plek, omgeving
De spirituele kwaliteit van een plek of huis. Een huis kan een goede presi hebben of een zware presi waar werking nodig is. De presi van een plek wordt gevormd door wat er gebeurd is en wie er heeft gewoond.
· · ·
05 : Voorouders
Voorouders en familie
De voorouders staan centraal in de Winti-traditie. Ze worden vereerd, geraadpleegd en spelen een rol in het leven van de levenden.
Kabra
De voorouders
De voorouders binnen de Winti-traditie. De kabra spelen een centrale rol en worden geeerd via offers, rituelen en aanroepingen. Hun bescherming en wijsheid blijven aanwezig in de familielijn.
Gran gran
Letterlijk: oudoud
Verwijst naar verre voorouders, vaak grootmoeders en grootvaders en hun voorouders. De gran gran zijn de fundering van de familielijn.
Granmama
Letterlijk: grootmoeder
Verwijst zowel naar de fysieke grootmoeder als naar oudere vrouwelijke voorouders binnen de familielijn. In Winti is granmama een dragend figuur in de spirituele lijn.
Granpapa
Letterlijk: grootvader
Verwijst zowel naar de fysieke grootvader als naar oudere mannelijke voorouders binnen de familielijn. De granpapa draagt vaak verantwoordelijkheid en wijsheid in de lijn.
Yorka
De geest van een overledene
De geest van een overledene die nog niet volledig over is gegaan, of een rondwarende geest binnen de Winti-traditie. Een yorka heeft soms nog ongedane zaken in de wereld van de levenden.
Famiri
Letterlijk: familie
De familie in de breedste zin binnen de Winti-traditie. Famiri omvat niet alleen levenden maar ook voorouders, en wordt zowel via bloed als via spirituele banden gevormd. Famiri staat centraal in Winti-werk.
Bere
Letterlijk: buik, baarmoeder
Verwijst naar de baarmoederlijke lijn binnen de familie - de moederlijke afstamming die spiritueel veel gewicht draagt. De bere is de lijn waarlangs winti's vaak worden doorgegeven.
Sani
Letterlijk: zaken, ding
Binnen Winti-context verwijst sani naar 'de zaken' die in een familie spelen, vaak spirituele kwesties die nog opgelost moeten worden. Wanneer iemand zegt 'er is sani', wordt vaak verwezen naar spirituele werking.
Lo
Clan of stamlijn (vooral Marrons)
Een matrilineaire clan binnen vooral de Marron-gemeenschappen. Een lo deelt voorouders, een gebied en specifieke spirituele tradities. Het lidmaatschap van een lo bepaalt veel in het sociale en spirituele leven.
· · ·
06 : Ziel en geest
Ziel en geest
Binnen Winti wordt de mens gezien als opgebouwd uit verschillende spirituele lagen. Elk van die lagen heeft een eigen naam.
Jeje
De levensgeest of ziel
De levensgeest of ziel binnen de Winti-traditie. Verwijst naar de innerlijke essentie van een mens die na de dood voortbestaat en deel uitmaakt van de spirituele wereld.
Kra
Spirituele kern, beschermgeest
Een spirituele kern of beschermgeest die elk mens bij geboorte ontvangt. De kra werkt als persoonlijke begeleider gedurende het leven en is verbonden met de dag van geboorte.
Dyodyo
De spirituele ouders
De spirituele ouders binnen de Winti-traditie. Elk mens heeft naast zijn fysieke ouders ook dyodyo - een mannelijke en vrouwelijke spirituele kracht die richting en bescherming bieden.
Skin
Letterlijk: huid, lichaam
Het fysieke lichaam als drager van de geest en de winti. Skin verwijst naar het zichtbare lichaam dat onderhouden moet worden via wasi, beweging en respect voor trefu om de winti in goede staat te houden.
Akra
Alternatieve naam voor de kra
Een andere benaming voor de kra - de spirituele kern of beschermgeest die elk mens bij geboorte ontvangt. De akra is verbonden met de dag van geboorte en draagt de eerste laag van iemands spirituele identiteit.
Djodjo
Alternatieve spelling van dyodyo
Een spellingsvariant van dyodyo. Beide vormen verwijzen naar de spirituele ouders die elk mens van bovenaf vergezellen. Sommige families gebruiken consequent djodjo, andere dyodyo.
· · ·
07 : Voorwerpen
Voorwerpen en kleding
Bepaalde voorwerpen en kledingstukken dragen spirituele betekenis binnen de Winti-traditie.
Pangi
Traditionele omslagdoek
Een traditionele Surinaamse omslagdoek die wordt gedragen tijdens Winti-rituelen. Verschillende kleuren pangi worden geassocieerd met verschillende winti en hun krachten.
Een traditionele Surinaamse hoofddoek met cultureel-spirituele betekenis. De vouwwijze, of bindwijze, kan een specifieke boodschap dragen die voor ingewijden leesbaar is.
Een traditionele Surinaamse klederdracht die wordt gedragen tijdens feesten, rituelen en op Keti Koti. De koto staat voor culturele identiteit en respect voor de traditie.
Karta
Letterlijk: kaart
Verwijst naar de Surinaamse waarzegkaarten die door bonuman en mediums worden gebruikt bij spirituele consulten. De karta bieden een ingang tot de waarneming.
Tafra
Letterlijk: tafel
Verwijst naar een offertafel of altaar waar offers aan winti en voorouders worden gebracht. Een centrale plek in een Winti-praktijk waar de spirituele werking gebeurt.
Pemba
Witte aarde of klei
Witte aarde of klei die wordt gebruikt in Winti-rituelen voor reiniging, bescherming en het markeren van een gewijde ruimte. Pemba draagt zuiverende kracht.
Bita
Letterlijk: bitter
Verwijst naar bittere kruiden die in wasi en andere rituelen worden gebruikt voor spirituele reiniging. Bita werkt sterk en wordt met overleg gedoseerd.
Sopi
Sterke drank of rum
Sterke drank of rum die in Winti-rituelen wordt gebruikt als offer aan de winti en voorouders. De geur en kracht van sopi vormen een verbinding met de spirituele wereld.
Aladin
Letterlijk: alle dingen
Een verzameling spirituele voorwerpen die door een bonuman worden gebruikt tijdens rituelen. De aladin verschilt per bonuman en is afgestemd op zijn of haar werk.
Krosi
Letterlijk: kleding
Spirituele kleding die wordt gedragen tijdens Winti-rituelen. Iedere winti heeft eigen kleuren en stoffen die bij hem of haar horen, en de juiste krosi nodigt de winti uit om aanwezig te zijn.
Kankantri
Heilige boom van Suriname
De kankantri (Ceiba pentandra) is een heilige boom binnen de Surinaamse Winti-traditie. De boom wordt gerespecteerd als verblijfplaats van wintis en voorouders en mag niet zomaar worden omgekapt.
· · ·
08 : Muziek
Muziek en geluid
Muziek, liederen en trommels zijn een centraal onderdeel van Winti. Ze dragen de winti, openen de waarneming en verbinden de levenden met de voorouders.
Apinti
Een traditionele trom
Een traditionele Surinaamse trom die wordt gebruikt tijdens Winti-ceremonies om de geesten op te roepen en de ritmes van de winti te dragen. De apinti spreekt zijn eigen taal.
Agida
Grote trom
Een grote trom binnen het Winti-instrumentarium die wordt gebruikt voor diepere ritmes en zwaardere ceremonies. De agida draagt de basis waarop andere trommels hun ritmes spelen.
Kawai
Enkelrammelaar
Een rammelaar die om de enkels wordt gedragen tijdens Winti-dans. Het geluid van de kawai versterkt het ritme van de dans en helpt de winti zich te openbaren in het lichaam van de drager.
Soko psalm
Een traditionele bezwering of geestelijk lied
Een traditionele Winti-bezwering of geestelijk lied dat tijdens rituelen wordt gezongen om de winti aan te roepen. De woorden en melodie dragen kracht over generaties heen.
Lobi singi
Letterlijk: lieflied
Een traditioneel Surinaams lied dat vaak liefde, verlangen of spirituele thema's bezingt. Lobi singi kan zowel sociaal als spiritueel worden ingezet.
Anitri
Evangelische Broedergemeente
Verwijst naar de Evangelische Broedergemeente (EBG) in Suriname. In de Winti-context wijst het soms op de combinatie van christelijke en Winti-praktijken die in veel Surinaamse families voorkomt.
Pikin Misi
Letterlijk: kleine juffrouw
Verwijst naar een jeugdige vrouwelijke winti of geest binnen de traditie. Wordt soms verbonden met een specifiek soort speelse, jonge energie binnen het Winti-spectrum.
· · ·
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over Sranantongo Winti-termen
Wat betekent Winti?
Winti betekent letterlijk 'wind' in het Sranantongo. Het woord wordt zowel gebruikt voor de hele Surinaamse spirituele traditie als voor de individuele geesten of krachten die binnen deze traditie worden geeerd. Iemand kan dus 'de Winti-religie' aanhangen en tegelijkertijd een specifieke 'winti' in zijn familielijn dragen.
Wat is het verschil tussen een bonuman en een lukuman?
Een bonuman is een traditionele Surinaamse genezer en spiritueel leider die werkt met winti, kruiden en rituelen. Een lukuman is specifieker een ziener of helderziende die spirituele waarnemingen doet en inzicht geeft. Een bonuman heeft vaak ook de gave van een lukuman, maar een lukuman is niet automatisch een bonuman. De bonuman draagt bredere verantwoordelijkheid en kan rituelen uitvoeren, terwijl de lukuman zich richt op waarneming.
Wat betekent een wasi?
Een wasi is een Surinaams ritueel kruidenbad bedoeld voor spirituele reiniging. Het woord betekent letterlijk 'wassen'. Met specifieke kruiden en bittere planten wordt zware energie van het lichaam en het energieveld weggewassen. Er bestaan verschillende soorten wasi met elk een eigen doel, zoals een reinigende wasi, een beschermende wasi of een wasi voor geluk.
Wat is een kunu?
Een kunu is een wraakgeest binnen de Winti-traditie die voortkomt uit onrecht dat is aangedaan aan een voorouder. De kunu volgt de familielijn van generatie op generatie totdat het oorspronkelijke onrecht is hersteld of erkend. Mensen die last hebben van een kunu ervaren vaak terugkerende patronen, onverklaarbare moeilijkheden of obstakels die door bloedlijn lijken te lopen.
Wat is een yorka?
Een yorka is de geest van een overledene die nog niet volledig is overgegaan, of een rondwarende geest binnen de Winti-traditie. Een yorka heeft soms nog ongedane zaken in de wereld van de levenden, of is gehecht aan een plek of persoon. Yorka's kunnen mensen aanraken in dromen, gevoelens of fysieke verschijnselen. Een bonuman kan helpen een yorka rust te geven en de overgang te voltooien.
Wat is trefu?
Trefu is een persoonlijk taboe binnen de Winti-traditie, vaak een verboden voedsel of gedraging dat samenhangt met de winti die een persoon draagt. Iemand met een fodu-winti kan bijvoorbeeld het taboe hebben om slangenvlees of bepaalde soorten vis te eten. Het breken van trefu kan negatieve gevolgen hebben voor lichaam en geest. Trefu wordt vaak door een bonuman vastgesteld of via dromen door de winti zelf bekendgemaakt.
Wat betekent wisi?
Wisi is negatieve spirituele beinvloeding of zwarte magie binnen de Surinaamse traditie. Wisi kan opzettelijk worden gestuurd om iemand schade te berokkenen, of als gevolg van conflicten en jaloezie ontstaan. Tekenen van wisi zijn vaak onverklaarbare tegenslagen, gezondheidsklachten zonder medische oorzaak of het gevoel dat iets niet klopt. Een ervaren bonuman kan wisi herkennen en passende stappen voorstellen om de beinvloeding te neutraliseren.
Is Winti een religie?
Ja en nee. Winti is een spirituele traditie met een eigen pantheon, rituelen en wereldbeschouwing, en wordt door velen als religie beleefd. Tegelijkertijd kent Winti geen centraal boek, geen vastgelegde leer en geen formele kerkstructuur. Het is meer een levende familietraditie die binnen huizen en gemeenschappen wordt doorgegeven. Veel Surinamers combineren Winti met christendom, hindoeisme of islam.
Een vraag over jouw familielijn of winti?
Voor persoonlijke begeleiding rond winti, familielijn en spirituele patronen kun je terecht bij Rachida Kacimi van Lyluah Spirituele Praktijk.
Oprichter en eigenaar van Spiritueel Suriname en Lyluah Spirituele Praktijk. Medium, helderziende en regressietherapeut met ruim 25 jaar ervaring, daarnaast 15 jaar werkzaam als begeleider in de geestelijke gezondheidszorg.
Adres: Cruquiuskade 251, 1018 AM Amsterdam WhatsApp NL: +31 6 37 02 86 26 · WhatsApp SR: +597 8490976 Laatst bijgewerkt op 9 juni 2026 YouTube-kanaal van Rachida Kacimi
