Wat is een yorka? Betekenis binnen de Winti-traditie

Een yorka is binnen Winti de geest van een overleden mens

Wat is een yorka?

Een yorka is binnen de Afro-Surinaamse Winti-traditie de geest van een mens die is overleden. Sommige zielen keren volgens de overlevering rustig terug naar hun bestemming; andere blijven om verschillende redenen aanwezig in de wereld van de levenden. Die aanwezigheid noemen we een yorka. Voor onbekende termen kun je op deze pagina altijd naar de Sranantongo woordenlijst onderaan springen.

Herkomst van het woord. Het woord yorka komt uit het Sranantongo en verwijst naar de dodenziel of de overledene die zich toont. Binnen sommige traditielijnen wordt ook de spelling yooka gebruikt. Beide vormen verwijzen naar hetzelfde: de geestelijke voortzetting van een specifieke overleden persoon binnen de familie en gemeenschap.

Kra en yorka: twee onderscheiden concepten. Kra en yorka zijn binnen Winti niet hetzelfde. De kra behoort tot de geestelijke constitutie van de mens tijdens het leven: in verschillende bronnen wordt yeye als benaming voor of nauw verbonden met de kra gebruikt, waarbij de kra een vrouwelijk aspect (misi) en een mannelijk aspect (masra) kent. De kra staat bovendien in relatie tot de djodjo: in bepaalde beschrijvingen keren de mannelijke en vrouwelijke kra-aspecten na het overlijden terug naar de bijbehorende djodjo. Meer hierover lees je op de pagina wat is Yeye?

Yorka is iets anders: dit verwijst naar de geest van de overleden persoon en op diens voortbestaan als overledene binnen de wereld van de levenden. Binnen verschillende Winti-tradities kunnen de precieze uitleg en de verhouding tussen kra, djodjo en yorka verschillen; er bestaat geen centraal vastgelegd systeem waarin dit voor iedereen exact hetzelfde wordt beschreven.

Meer dan een abstract begrip. Binnen de Winti-traditie is de yorka geen theoretische figuur maar een levende werkelijkheid. In Suriname, Nederland en België wordt in Afro-Surinaamse families rekening gehouden met deze aanwezigheid. Een duman, een spiritueel deskundige, kan met een yorka communiceren, haar boodschap ontvangen en waar nodig het contact begeleiden of afsluiten.

Niet elke aanwezigheid is negatief. Belangrijk om te begrijpen: een yorka is niet automatisch iets waarvoor je bang moet zijn. Binnen de overlevering worden verschillende vormen onderscheiden, waaronder zoekende zielen die de weg naar rust niet vinden, boodschappende geesten die met een specifieke intentie terugkomen, en famiri-yorka die binnen de familielijn wachten op erkenning. De donkere kant bestaat wel: binnen wisi (zwarte magie) kan een yorka worden misbruikt om iemand te schaden. Dat onderscheid is de kern van deze pagina.

Yorka binnen de Winti-traditie

Binnen de Winti-traditie bestaan de zichtbare wereld en een onzichtbare wereld naast elkaar. In die onzichtbare wereld zijn voorouders, godheden en zielen actief aanwezig. De winti zelf zijn de godheden of natuurkrachten, denk aan Aisa als de godin van de aarde, Apuku als de bosgeest, of Adumankama als de winti van stilte en wijsheid. Yorka staan hierbuiten: zij zijn geen goden of natuurkrachten, maar zielen van mensen die ooit hebben geleefd.

De samenwerking met kabra en winti. Binnen Winti wordt aangenomen dat de yorka samenwerkt met de kabra (de voorouders) en met de winti zelf om boodschappen aan de levenden door te geven.

De rol van de duman. De duman is degene die tussen de zichtbare en onzichtbare wereld beweegt. Via luku, de spirituele blik, kan de duman waarnemen wat een gewoon oog niet ziet. Wanneer een yorka aanwezig is, bepaalt de duman via luku wat voor yorka het betreft, waarom die aanwezig is en welke rituelen nodig zijn.

Yorka versus kabra: het belangrijkste onderscheid

Buitenstaanders halen yorka en andere entiteiten vaak door elkaar, beide gaan immers over overledenen. Binnen de Winti-traditie worden zij echter als wezenlijk verschillend gezien. Wie het onderscheid kent, begrijpt beter waarom bij bepaalde situaties bepaalde rituelen horen.

Kabra: de voorouders in eer. De kabra zijn de voorouders die in eer worden gehouden. Binnen de overlevering hebben zij hun aardse taak voltooid en zijn zij opgenomen in de spirituele lijn van de familie. Kabra worden aangeroepen bij belangrijke besluiten, bij ziekte en bij overgangsmomenten in het leven. Meer op Winti voorouderkracht.

Yorka: nog niet volledig overgegaan. Een yorka is binnen deze opvatting een overledene die om verschillende redenen nog niet volledig is overgegaan. Soms omdat het overlijden abrupt gebeurde, soms omdat er onaffe zaken zijn, soms omdat er een boodschap moet worden overgebracht.

De overgang van yorka naar kabra. Binnen bepaalde overleveringen wordt aangenomen dat een yorka die de weg vindt, in de tijd een kabra wordt, via rituelen die worden verricht door de familie of door een duman. Deze overgang wordt binnen die overleveringen gezien als een van de belangrijkste taken: helpen dat wie is heengegaan werkelijk kan gaan. Ook hier geldt dat de precieze uitleg van dit traject per traditielijn kan verschillen, en dat dit geen vastgelegd, universeel Winti-systeem is.

Vormen van yorka binnen de overlevering

Yorka zijn niet allemaal hetzelfde. Wie zij is, hoe zij zich toont en hoe je met haar omgaat, hangt binnen de overlevering af van wie zij ooit was, hoe zij is overleden en waarom zij nog aanwezig is. Binnen de traditie worden een aantal terugkerende vormen benoemd, al is dit geen vast, universeel systeem: de indeling en de precieze kenmerken kunnen per familie en traditielijn verschillen. De onderstaande benamingen en indeling zijn mede gebaseerd op praktijkkennis en mondelinge overlevering; zij vormen geen universele classificatie binnen alle Winti-tradities.

De zoekende yorka. Binnen de overlevering wordt beschreven dat deze yorka nog niet klaar is met wat zij hier heeft achtergelaten, vaak onafgemaakte verantwoordelijkheden of woorden die nog moesten worden gezegd. Zoekende yorka worden niet als kwaadaardig gezien; zij vragen aandacht en willen door de familie worden geholpen om hun weg te vinden.

De boodschappende yorka. Deze yorka komt binnen de overlevering terug met een specifieke boskopu (boodschap). Zulke aanwezigheden verschijnen vaak in dromen of tonen zich via kleine tekenen in het huis.

De agressieve of gebonden yorka. Binnen sommige beschrijvingen handelt deze yorka niet uit eigen wil maar voert zij de opdracht van een wisi-man uit. Meer hierover in de sectie over wisi en yorka verderop op deze pagina.

De baby yorka. Dit is binnen de overlevering de ziel van een zeer jong overleden kind. Deze geest kan niet spreken en geeft geen informatie over waar zij vandaan komt of wat zij komt doen.

De famiri-yorka. Deze yorka blijft binnen de overlevering binnen de eigen familielijn aanwezig, vaak omdat zij als kabra nog niet is erkend.

Is een yorka gevaarlijk?

Binnen de Winti-traditie is een yorka niet automatisch gevaarlijk. Zoekende, boodschappende en famiri-yorka worden binnen de overlevering vaak beschreven als op zoek naar erkenning, niet als kwaadaardig. Gevaar wordt binnen deze opvatting vooral verbonden met een yorka die via wisi is ingezet met een specifieke opdracht om te schaden. Bij twijfel over signalen: eerst medisch onderzoek uitsluiten, en pas daarna spirituele beoordeling.

Waarom een yorka blijft. Wanneer een overgang goed verloopt, krijgt de ziel binnen deze opvatting de ruimte om verder te gaan. Binnen de Winti-traditie worden drie veelvoorkomende oorzaken genoemd waarom dit soms niet gebeurt:

• Plotseling overlijden: bij een abrupt overlijden is er binnen deze opvatting geen tijd geweest voor voorbereiding.
• Geen afscheid mogelijk geweest: wanneer de familie geen ruimte had voor afscheid, blijft er binnen deze opvatting iets onaf.
• Niet erkend binnen de familie: sommige overledenen zijn tijdens hun leven buitengesloten of vergeten geweest.

Geen teken van iets negatiefs. Binnen het Winti-geloof wordt deze aanwezigheid niet gezien als iets bedreigends, maar als een teken dat er nog een verbinding is die om erkenning vraagt, niet om angst.

Yorka versus Nasi Mang

Nasi Mang wordt in het dagelijks gebruik vaak verward met yorka. Hoewel beide vormen van spirituele aanwezigheid zijn, gaat het binnen de overlevering om verschillende energieën die om een verschillende benadering vragen.

Yorka: menselijk in oorsprong. Zoals hierboven uitgelegd is een yorka de ziel van iemand die geleefd heeft en is heengegaan. Zij heeft een geschiedenis, een naam en vaak een reden om aanwezig te zijn.

Nasi Mang: andere energie. Nasi Mang is binnen Winti een andere energie, niet direct verbonden aan een specifieke overledene. Rituelen die passen bij een yorka werken binnen deze opvatting niet altijd bij een Nasi Mang.

Hoe herken je een yorka?

De aanwezigheid van een yorka toont zich binnen de overlevering zelden in duidelijke woorden. Vaak zit de herkenning in kleine signalen die je zelf voelt of ziet, in het lichaam, in dromen, in de sfeer van je huis, of in het gedrag van dieren.

Signalen tonen zich in lichaam, dromen, omgeving en gedrag van dieren

In het lichaam. Binnen de overlevering worden onder meer genoemd: onverklaarbare vermoeidheid ondanks voldoende slaap, pijnlijke steken op plekken die medisch niet te verklaren zijn (in de Surinaamse traditie yorka peri genoemd), een brok in de keel of druk op de borst zonder duidelijke oorzaak. Belangrijk: wanneer een arts geen medische oorzaak vindt maar de klachten aanhouden, kan aandacht voor de spirituele kant een aanvulling zijn. Nooit een vervanging voor medische zorg.

In dromen. Herhalende dromen waarin een overledene verschijnt, nachten waarin je wakker wordt met het gevoel dat er iemand in de kamer was.

In de omgeving. Voorwerpen die van hun plek zijn zonder duidelijke reden, deuren die dichtvallen zonder wind, een specifieke geur die uit het niets komt en weer weggaat, kilte in bepaalde hoeken van een kamer.

In gedrag en energie. Gedragsverandering die niet bij de persoon past, situaties die keer op keer misgaan zonder duidelijke oorzaak. Deze signalen betekenen niet automatisch dat er een yorka aanwezig is, vaak zijn er andere verklaringen, maar in combinatie met andere signalen worden zij binnen de overlevering betekenisvol geacht.

Kun je een yorka zien?

Volgens de Winti-traditie zien de meeste mensen een yorka niet direct met het gewone oog. Wie een yorka wel visueel waarneemt, doet er goed aan dit met een ervaren duman te bespreken, en tegelijk medische verklaringen niet uit te sluiten. Levendige visuele of auditieve waarnemingen die gepaard gaan met verwarring of angst horen ook altijd bij een arts of psycholoog.

Belangrijk perspectief. Deze beschrijvingen zijn hoe mensen binnen de traditie de signalen benoemen. Ze zijn geen medisch of psychologisch verklaringsmodel. Wie regelmatig visuele of auditieve ervaringen heeft die niet door de omgeving worden gedeeld, of die gepaard gaan met verwarring of angst, doet er goed aan naast spirituele begeleiding ook een arts of psycholoog te raadplegen.

Yorka in huis

Een huis is niet alleen een fysieke ruimte maar draagt binnen deze opvatting ook energie. Wanneer een yorka in een huis aanwezig is, verandert de sfeer op subtiele maar herkenbare manieren.

Hebi, zware energie. De ruimte voelt zwaar, gedrukt, of alsof iemand meekijkt zonder aanwezig te zijn. In Sranantongo herken je dit als hebi, zware energie die niet weggaat door schoonmaken of ventileren.

Zelf iets doen voor de duman komt. Voordat er sprake is van een duman-bezoek, kun je zelf al iets doen: regelmatig een wasi toepassen, vensters openen op strategische momenten, en de ruimte respecteren en niet negeren wat je voelt.

Wanneer wachten niet helpt. Als de energie in het huis blijft ondanks zelf-reinigingsrituelen, of als bewoners lichamelijke klachten ontwikkelen die niet verdwijnen, is een kot luku door een ervaren duman de volgende stap.

Wisi en yorka: wanneer geesten worden misbruikt

Binnen de Winti-traditie kan een wisi-man, iemand die kwade rituelen beheerst, een yorka inzetten om iemand te schaden. Dat is de donkere kant van yorka binnen deze overlevering, en de reden waarom kennis over dit onderwerp belangrijk wordt geacht.

Binnen de overlevering kan een yorka via wisi worden ingezet om te schaden

Hoe werkt wisi met yorka. Binnen de overlevering haalt de wisi-man een geest op, na een begrafenis of op andere manieren. Deze wordt aan een specifieke opdracht gebonden. De yorka voert die opdracht binnen deze opvatting uit zonder eigen wil, zij is gebonden, niet vrij.

De zwaarste vorm. Binnen de praktijkoverlevering waarop deze beschrijving is gebaseerd, ontstaat de zwaarste vorm wanneer een wisi-man een pas overleden baby-ziel inzet. Volgens deze overlevering spreekt de baby yorka niet en geeft zij geen informatie prijs, wat de herkenning bemoeilijkt.

Belangrijke context: de beschrijvingen over baby yorka, wisi en lichamelijke klachten zijn cultureel-religieuze duidingen binnen de Winti-traditie. Zij zijn geen medische of psychologische diagnoses. Bij klachten, vooral bij kinderen, altijd eerst een arts of kinderarts consulteren.

Koenoe, de vloek keert terug. Binnen de praktijkoverlevering waarop deze beschrijving is gebaseerd, is koenoe een vloek die overgaat op degenen die de wisi hebben laten uitvoeren, vaak niet direct maar over generaties. Dit wordt binnen deze overlevering beschreven als bere-fasi: wat je doet aan de familielijn van een ander, keert terug in je eigen familielijn. Ook deze uitleg kan per traditielijn verschillen.

Wanneer wisi vermoeden. Belangrijk: signalen zoals onverklaarbare klachten of terugkerende dromen kunnen ook op andere oorzaken wijzen. Nooit zonder kot luku door een ervaren duman de conclusie trekken dat er sprake is van wisi.

Yorka en dieren: waarom honden en katten reageren

Binnen bepaalde Winti-overleveringen wordt aan het gedrag van dieren betekenis gegeven wanneer een spirituele aanwezigheid wordt vermoed. Vooral over honden en katten bestaan binnen families en praktijkoverleveringen verschillende opvattingen.

Honden. Honden hebben binnen de traditie een van de scherpste zintuigen om spirituele aanwezigheid op te merken. Zij janken zonder duidelijke reden, staren naar een hoek waar niets zichtbaar is, of weigeren een deel van het huis binnen te gaan.

Katten. Katten reageren anders. Waar honden vaak beschermend of alarmerend reageren, kunnen katten juist gefascineerd raken. Zij volgen iets in de kamer met hun ogen, zonder dat er iets zichtbaar is.

Ook wilde dieren worden binnen Winti soms als boodschapper gezien

Boodschappers uit de natuur. Ook wilde dieren kunnen binnen de overlevering boodschappers zijn. De zwart-wit gestreepte klara sneki wordt binnen Winti gezien als boodschapper van Aisa winti. Meer op klara sneki betekenis.

Yorka in dromen en communicatie

De droomwereld is een van de meest voorkomende manieren waarop een yorka binnen de overlevering contact zoekt. In slaap staat de bewuste bescherming lager en is de spirituele waarneming actiever.

Kenmerken van een yorka-droom. Een yorka-droom voelt anders dan een gewone droom. Zij is levendig, gedetailleerd en blijft hangen na het ontwaken. Vaak keert dezelfde droom herhaaldelijk terug.

De boodschap begrijpen. De boskopu (boodschap) zit in wat de yorka doet of zegt. Een duman kan helpen deze boodschap te ontcijferen.

Kun je terugpraten? Voor mensen die zelf geen ervaring hebben met spirituele communicatie wordt binnen de overlevering afgeraden om zelf contact op te zoeken. Een duman wordt gezien als de aangewezen persoon om de communicatie te leiden en veilig af te ronden.

Yorka en de familielijn: doorwerking over generaties

Een yorka staat binnen de overlevering nooit los van de familie waarin iemand heeft geleefd. Binnen de Afro-Surinaamse traditie wordt aangenomen dat energie zich door generaties heen verplaatst via de bere, de familielijn of bloedlijn.

Subtiele patronen. Deze doorwerking is niet altijd direct zichtbaar. Het kan gaan om dezelfde situaties die zich blijven herhalen, of om gevoelens die meerdere mensen binnen een familie ervaren zonder dat daar een duidelijke oorzaak voor is.

Geen toeval binnen Winti. Binnen het Winti-geloof worden deze patronen niet gezien als toeval, maar als een teken dat er iets aanwezig is binnen de familielijn dat nog aandacht vraagt.

Yorka als spiegel voor het heden. Een yorka wordt binnen de Surinaamse spiritualiteit niet alleen gezien als een aanwezigheid uit het verleden, maar ook als een spiegel voor het heden. Dit inzicht is niet bedoeld om te zoeken naar een oorzaak of schuld, maar om te begrijpen wat er speelt.

Hoe wordt binnen Winti met yorka gewerkt?

Spiritueel deskundigen binnen Winti, zoals de duman en de bonuman, kunnen worden geraadpleegd voor werk met yorka. De term die gangbaar is, verschilt per familie en traditielijn; het gaat binnen deze benamingen om mensen met jarenlange ervaring en erkenning binnen de gemeenschap. De taak is binnen de overlevering niet om te "verjagen" maar om te begrijpen, te begeleiden en waar nodig te bevrijden.

Kot luku als eerste stap. Voor elk ritueel komt binnen deze opvatting kot luku, de spirituele blik van de deskundige. Luku betekent letterlijk kijken/zien; de kot ervoor duidt op het gerichte, doelbewuste karakter van dit onderzoek.

Kot luku vormt binnen de traditie de eerste stap voordat een ritueel wordt voorbereid

Wasi, het spirituele kruidenbad. Wasi is een van de meest gebruikte rituelen. Kruiden worden samengebracht in watra (water) en over het lichaam gegoten, met specifieke gebeden en aanroepingen. Voor de aanwezigheid van een yorka kan een wasi binnen deze opvatting voldoende zijn om de hebi (zware energie) los te laten.

De pangi. De pangi, een gewijde stof met specifieke kleuren, draagt binnen deze overlevering beschermende energie. Bij ritueel werk met yorka wordt de pangi ingezet om de energetische scheiding tussen de spiritueel deskundige, de betrokken persoon en de yorka duidelijk te maken.

Konfo, de rituele bevestiging. Aan het einde van serieus wroko (spiritueel werk) volgt binnen de overlevering vaak een konfo, een rituele bevestiging waarop wordt vastgesteld dat het werk gedaan is en de balans hersteld.

De rol van de familie. Rituelen die door de familie zelf worden gedragen onder begeleiding van een deskundige, hebben binnen deze opvatting vaak duurzamer effect dan die alleen door een buitenstaander worden verricht.

Yorka in Nederland, België en Suriname

De manier waarop yorka wordt herkend en begrepen verschilt tussen Suriname en de diaspora in Nederland en België. Bredere context op Winti in Nederland en Surinaamse spiritualiteit.

In Suriname. Kennis over yorka is onderdeel van de cultuur. Kinderen groeien op met verhalen, met rituelen, met een woordenschat om te benoemen wat zij voelen.

In Suriname is kennis over yorka onderdeel van de dagelijkse cultuur

In Nederland. De eerste focus ligt vaak op medische verklaringen. Wanneer geen medische oorzaak wordt gevonden, ontstaat verwarring. De spirituele kant komt vaak pas ter sprake wanneer iemand zelf onderzoek doet of via familie in Suriname op het spoor wordt gezet.

In België. De Surinaamse gemeenschap is kleiner en de kennis over Winti minder vanzelfsprekend aanwezig in het dagelijks leven. Voor Belgische lezers is de weg terug naar deze kennis vaak persoonlijker: via familie in Nederland of via consult op afstand.

De kloof kleiner maken. Waar in Suriname sneller wordt geschakeld tussen medische en spirituele hulp, blijven situaties in Nederland en België langer onduidelijk. Kennis over yorka, zoals op deze pagina, is een manier om die kloof kleiner te maken.

Culturele achtergrond

Meerdere disciplines. Wetenschappers benaderen yorka vanuit meerdere invalshoeken. Antropologen bestuderen hoe Winti in de Surinaamse samenleving functioneert. Godsdienstwetenschappers plaatsen yorka binnen de bredere Afro-Amerikaanse religiegeschiedenis.

De academische lijn. De antropoloog Charles Wooding legde in de jaren zeventig de basis voor academisch onderzoek naar Winti met zijn proefschrift over de religie van de Para-Surinamers. Later werk door onder andere Wilhelmina van Wetering, Ineke van Wetering en H.U.E. Thoden van Velzen bracht in kaart hoe Winti, inclusief het geloof in yorka en kabra, functioneert binnen sociale en spirituele netwerken. Melville Herskovits plaatste Winti in de bredere context van religies die uit Afrika naar de Nieuwe Wereld reisden.

West-Afrikaanse invloeden

Winti is, volgens historisch onderzoek, gevormd door tot slaaf gemaakte mensen uit verschillende West- en Centraal-Afrikaanse volken, voornamelijk uit Akan-, Fon- en Kongo-tradities, die tijdens de Nederlandse slavenhandel naar Suriname werden gebracht. Deze tradities smolten samen met elkaar en met later opgedane, inheems Surinaamse kennis tot wat vandaag Winti heet.

Een concreet, taalkundig voorbeeld van deze herkomst is de kra: verschillende bronnen over Winti beschrijven dat deze term teruggaat op het Akan-begrip okra (soms gespeld als okraa), de goddelijke levensvonk binnen de Akan-traditie uit het huidige Ghana. Voor andere, specifieke verbanden tussen afzonderlijke West-Afrikaanse begrippen en Winti-concepten geldt dat de precieze herkomst en ontwikkeling binnen de academische literatuur soms minder eenduidig is vastgesteld; Winti kent geen centraal vastgelegde ontstaansgeschiedenis.

Water speelt binnen verschillende West-Afrikaanse tradities een rol bij de scheiding tussen levenden en overledenen

Inheemse Surinaamse bijdrage. Wat Winti onderscheidt van andere Afro-Amerikaanse religies, is de opname van inheems Surinaamse kennis. De oorspronkelijke volken van Suriname kenden hun eigen tradities rond water, kruiden, dromen en spirituele beschermplekken. Deze kennis werd binnen de Marron-samenlevingen opgenomen en gedeeltelijk versmolten met de West-Afrikaanse basis. Het resultaat is een religieuze traditie die zowel Afrikaans is als typisch Surinaams.

Wanneer je hulp moet zoeken

Niet elke situatie waarin je iets voelt vraagt direct om een consult bij een spiritueel deskundige. Maar er zijn situaties waarin wachten schade doet.

Bij aanhoudende lichamelijke klachten. Altijd eerst de huisarts. Wanneer arts en specialist geen medische oorzaak vinden en de klachten blijven, kan spirituele beoordeling aanvullend zinvol zijn.

Bij herhalende dromen en visioenen. Wanneer een overleden persoon zich herhaaldelijk in dromen toont, met dezelfde boodschap of urgentie, is het tijd om te luisteren.

Bij zwaarte in huis die niet weggaat. Wanneer bewoners zich niet meer welkom voelen in hun eigen huis, is een kot luku op zijn plaats.

Bij vermoeden van wisi. Wacht niet. Combineer altijd met medisch onderzoek voor de lichamelijke component.

Bij psychische crisis. Altijd eerst reguliere zorg. Bij ernstige psychische klachten, suïcidale gedachten of paranoia is spirituele begeleiding geen eerste stap. Bel dan huisarts, 113 Zelfmoordpreventie in Nederland (24/7 gratis) of Zelfmoordlijn 1813 in België (24/7 gratis).

Van voelen naar begrijpen. Zonder de juiste kennis blijven veel ervaringen onbegrepen. Binnen de Surinaamse traditie wordt kennis gezien als een manier om helderheid te krijgen.

Bronnen en verdere verdieping

De informatie op deze pagina is gebaseerd op mondelinge overleveringen binnen Afro-Surinaamse families en op wetenschappelijk onderzoek naar Afro-Surinaamse religie.

Academisch onderzoek

Wooding, C.J. (1972). Winti: een Afroamerikaanse godsdienst in Suriname. Krips Repro Meppel. Van Wetering, W. & Thoden van Velzen, H.U.E. (2004). In the shadow of the oracle: Religion as politics in a Suriname Maroon society. Herskovits, M.J. & Herskovits, F.S. (1936). Suriname Folk-Lore. Columbia University Press. Herskovits, M.J. (1958). The Myth of the Negro Past. Beacon Press. Stephen, H.J.M. heeft meerdere publicaties over Winti-religie en spirituele praktijk. Van Stipriaan, A. publiceerde over Winti-erfgoed en kabra-rituelen.

Encyclopedische en institutionele bronnen

KITLV Leiden, onderzoekscentrum voor Caribisch onderzoek. Anton de Kom Universiteit van Suriname. Trimbos-instituut, voor cultuursensitieve geestelijke gezondheidszorg. Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen.

Hulplijnen bij crisis

Nederland: 113 Zelfmoordpreventie: 24/7 gratis, 113.nl. België: Zelfmoordlijn 1813: 24/7 gratis, zelfmoord1813.be. Veilig Thuis: 0800-2000 (24/7 gratis).

Winti is een levende traditie waarin kennis grotendeels mondeling wordt doorgegeven binnen families. Benamingen, rollen en de precieze uitleg van kra, djodjo en yorka kunnen daarom per familie, begeleider en traditielijn verschillen.

Veelgestelde vragen

Rachida Kacimi

Spiritueel medium, paragnost en auteur met 28 jaar praktijkervaring binnen de Winti-traditie. Werkzaam voor cliënten in Nederland, België en Suriname. Cruquiuskade 251, 1018 AM Amsterdam.