Winti Njang eten per Winti: welk eten hoort bij welke Winti?

Wat is Winti Njang?

Winti Njang is het bereiden en aanbieden van eten aan de Winti. Het is een uiting van dankbaarheid en eerbied. Het woord njang wordt ook als nyan geschreven. Het betekent eten.

Op deze pagina lees je welk eten bij welke Winti hoort. Ken je de traditie nog niet? Lees dan eerst wat Winti is. Wil je weten hoe een Winti Njang verloopt en hoe ik daarbij begeleid? Lees dan over Winti Njang ritueel en spirituele voeding op Lyluah.

Welk eten hoort bij welke Winti in het kort?

Welk eten krijgt iedere Winti tijdens een Winti Njang?

Hieronder staat per Winti welk eten en welke offers erbij horen. Elke Winti heeft een eigen paragraaf. Wat ik uit mijn eigen ervaring ken, staat in een apart blok.

Wat eet Mama Aisa tijdens een Winti Njang?

Mama Aisa is de moeder van de aarde.

Ook Winawa noemt pindasoep en orgeade bij Aisa. Naast de maaltijd geven families haar ook zoete giften, zoals orgeade, honing, vers water en witte bloemen. Die staan vaak bij de kopro beki, de koperen kom. Haar kleuren zijn blauwgroen, goud en wit.

Welk offer hoort bij Fodu?

Fodu is een slangenwinti uit de groep van de aarde. Bij zijn ritueel horen bier en pemba doti, witte aarde. Ook sangrafu, een verkoelend kruid, hoort erbij.

Soms ontvangt Fodu een tafra, een rituele maaltijd met eten en drinken. In Suriname gebeurt dat op het erf, op een plantage of in het bos. Zijn kleuren zijn de tinten van de aarde: bruin en goud. Deze offers beschrijf ik ook op mijn pagina over Fodu. Wat hij tijdens een Winti Njang krijgt, verschilt per familie.

Wat krijgt Tata Loko bij de Lokoboom?

Tata Loko is de partner van Aisa in veel families. De Lokoboom is zijn centrale plek. Daar brengen mensen hun offers en aandacht.

Bij hem passen water, kruidenthee en kokoswater. Ook rijst of cassave, bloemen en bladeren worden gegeven. Zijn kleuren zijn wit en groen. Deze offers beschrijf ik ook op mijn pagina over Tata Loko. Zijn maaltijd tijdens een Winti Njang hangt af van de familie.

Wat staat er op de Apuku tafra?

Apuku is een boswinti. Families eren hem met een vaste plek in huis: de Apuku tafra. Daarop staat een wit bord als teken van zuiverheid.

Verder horen er panji, pimba en een fles bruin of zwart bier bij. Zijn eten heet Apuku nyan. Dat is meestal eenvoudig en zonder kruiden, zoals rijst of fruit. De dranken worden regelmatig ververst. Dit beschrijf ik ook op mijn pagina over Apuku.

Welk eten krijgt Watra Ingi?

Watra Ingi is de Ingi van het water.

Daarnaast horen witte bloemen, witte kaarsen en pimba erbij. Het aanbieden gebeurt bij een rivier, een kreek of bij een schaal met water. Haar kleur is wit. Meer over de Ingi lees je op de pagina over Ingi.

Wat geldt voor Watra Mama en de Watra Winti?

De Watra Winti zijn de Winti van het water. Watra Mama is de moeder van het water. Zij wordt vaak verbonden met de zee en met zout water.

Welk eten bij Watra Mama hoort, verschilt sterk per overlevering. Daarom noem ik hier geen vaste gerechten. Een bonuman of duman uit je eigen familielijn weet wat daar gebruikelijk is.

Wat krijgt Kromanti?

Kromanti is een krachtige Winti uit de groep van de lucht, de Tapu Winti. Hij staat bekend als beschermer en strijder. De naam verwijst naar Kormantin, een oud fort aan de kust van Ghana.

Binnen de overlevering waarmee ik werk, krijgt Kromanti jenever en kokoswater. Ook andere beoefenaars noemen dat. Zijn kleur is wit, samen met pemba, de witte klei. Ook bij hem bepaalt de familie wat er tijdens een Winti Njang op tafel komt.

Welk offer hoort bij Opete?

Opete is de gier. De naam komt uit het Twi, een taal uit Ghana. Hij hoort bij de familie van Kromanti en wordt samen met hem aangeroepen.

Ook andere beoefenaars noemen een zwarte en een witte kip bij Opete. De gebruiken verschillen per streek en per bonuman.

Wat drinkt Kantasi?

Kantasi is een Winti van het bos. In de overlevering waarmee ik werk, hoort hij bij bescherming, eerlijkheid en confrontatie.

Eten voor de kabra: is dat hetzelfde als Winti Njang?

De kabra zijn de voorouders. Ook voor hen staat er eten en drinken klaar, maar dat is iets anders dan Winti Njang. Winti Njang is voor de Winti. Eten voor de kabra is een eerbetoon aan overleden familieleden.

Bij de kabra gaat het vaak om kleine gebaren. Families plengen een deel van het eten of drinken op de aarde. Sommige families zetten bij de maaltijd een klein bord apart. Ook op een sterfdag of tijdens Keti Koti staan families stil bij hun voorouders.

Lees meer over wat een kabra is.

Welke namen gebruiken families?

De namen verschillen per overlevering en per streek. Dit zijn de woorden die je het vaakst hoort:

• Njang of nyan: eten. Winti Njang is eten voor de Winti.
• Tafra: tafel, ook een rituele maaltijd voor de geesten.
• Apuku tafra: de vaste tafel voor Apuku in huis.
• Apuku nyan: het eten voor Apuku.
• Plengoffer: een deel van het eten of drinken dat op de aarde gaat, vaak voor de kabra.

Waarom verschilt het eten per familie?

Winti wordt mondeling doorgegeven, binnen de famiri. Elke familie heeft eigen gebruiken. Ook de streek en de bonuman spelen mee. Daarom kan een offer in het ene huis anders zijn dan in het andere.

Twijfel je over wat bij jouw Winti hoort? Vraag het dan aan een ervaren begeleider uit je eigen overlevering. Meer over die rol lees je bij de bonuman.

Veelgestelde vragen over eten per Winti

Wat is Winti Njang?

Het is eten dat je bereidt en aanbiedt aan de Winti. Zo toon je dankbaarheid en eerbied.

Wat houdt Winti in?

Winti is een Afro-Surinaamse religie. Centraal staan de Winti, geesten van de natuur, en de kabra, de voorouders. Mensen eren hen met rituelen, dans, kruidenbaden en eten. Lees meer over wat Winti is.

In welke Afro-Surinaamse religie is Anana de god der goden?

In Winti. Daar heet de schepper Anana Keduaman Keduampon. Hij staat ver van de mensen. Daarom richten mensen zich tot de Winti en de kabra.

Welk eten krijgt Mama Aisa?

Pindasoep en osada, met gemberbier als drank. Het eten staat op een pangi op de grond.

Wat geef je aan Fodu?

Bier en pemba doti, witte aarde. Soms krijgt hij een tafra, een rituele maaltijd.

Wat geef je aan Tata Loko?

Kokoswater, kruidenthee, water en rijst of cassave. Zijn offers gaan naar de Lokoboom.

Wat is een Apuku tafra?

Een vaste tafel voor Apuku in huis. Er staan een wit bord, panji, pimba en bier op.

Wat eet Opete Kromanti?

Kippenvlees, met jenever als drank. Dit verschilt per overlevering.

Wat eet en drinkt Watra Ingi?

Cassavebrood en pepre watra. Als drank rode soft, bier en kasiri.

Wat eet Apuku tijdens een Winti Njang?

Okersoep, met blaka biri als drank.

Wat drinkt Kantasi?

Jenever, en soms bier.

Is eten voor de kabra hetzelfde als Winti Njang?

Nee. Winti Njang eert de Winti. Met eten voor de kabra eer je de voorouders.

Schrijf je njang of nyan?

Allebei komt voor. Het betekent in beide gevallen eten.

Mag ik zelf eten voor een Winti klaarzetten?

Dat raad ik af zonder begeleiding. Een bonuman weet welk eten en welke plek passen.

Waarom verschillen de offers per familie?

Winti wordt mondeling doorgegeven. Elke famiri en streek heeft eigen gebruiken.

Sranantongo termen bij Winti Njang

Njang of nyan

Eten.

Tafra

Tafel, ook een rituele maaltijd voor de geesten.

Pangi

Traditionele Surinaamse omslagdoek. Bij Mama Aisa ligt het eten erop.

Kopro beki

Koperen kom, vaak bij de offers voor Aisa.

Pemba doti of pimba

Witte klei of aarde voor rituelen.

Panji

Doek die bij de offers voor Apuku hoort.

Blaka biri

Zwart bier.

Kasiri

Drank gemaakt van cassave.

Pepre watra

Pittige pepersoep.

Kabra

De voorouders.

Famiri

De familielijn.

Bronnen

• Winawa, Aisa. Noemt pindasoep, orgeade en maïs bij Aisa.
• Wooding, Ch. J. (1972). Winti: een Afroamerikaanse godsdienst in Suriname. Algemene achtergrond over Winti.
• Voorhoeve, J. en Lichtveld, U. M. (1975). Creole Drum. Over de volgorde van aardgoden, Aisa en Loko.
• Balkenhol, B. Pangi voor Fodu, Duke University. Over kleuren en rituele voorwerpen bij Fodu.
• Forum van Praktijk Baaswaterval, bijdragen van leden uit 2008 en 2009. Over drank en offers voor Kromanti en Opete.
• Phaf-Rheinberger, I. (2005). Winti in Suriname. Over de rol van de bonuman.

De algemene bronnen gaan over Winti in het algemeen, niet over elke maaltijd. Het eten van Mama Aisa komt uit mijn eigen ervaring. De offers bij Fodu, Tata Loko, Apuku en Watra Ingi staan ook op mijn eigen pagina's. Het eten bij Apuku, Watra Ingi, Opete Kromanti en Kantasi komt ook uit mijn eigen ervaring.